19e eeuwse afbeelding van
een 'neger' (Duitsland)
|
WAT IS EEN NEGER?
Nog niet zolang geleden werd er in Nederland een discussie gevoerd over de 'negerzoen'.
De term werd door de één als beledigend ervaren, de ander hield om nostalgische redenen vast aan deze benaming voor deze lekkernij (gek genoeg hebben we over de benaming 'moorkop' nog niemand gehoord). Dit was één van de sporadische keren waarop er in Nederland een 'debatje' werd gevoerd over het gebruik van de term 'neger'. In de VS en in Engeland al decennia serieuze academische debatten gevoerd worden over de term 'negro', black, Afro-American en African-American. In Nederland is er een opvallend gebrek aan maatschappelijk debat als het gaat om de erfenis van het Nederlands slavernij-verleden. Als het gaat over de Armeense genocide weten we precies welke plek deze afschuwelijke gebeurtenis zou moeten krijgen in de Turkse geschiedenis (-boeken). Als het gaat over de zwarte bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis horen we doorgaans een oorverdovende stilte. In middelbare schoolboeken wordt mondjesmaat en dan uitsluitend in zeer algemene termen gesproken over het Nederlands slavernijverleden.
Recentelijk zijn er bij verschillende culturele erfgoed-instellingen initiatieven ontplooid waarbij pijnlijk aan het licht komt hoe zeer we in dit land nog aan het begin staan van het 'verwerkingsproces' van dit verleden.  Negerin (Duitsland, ca. 1860) De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag (KB; onze nationale bibliotheek) heeft de grootste verzameling kinderboeken in Nederland; 125.000. Onder deze kinderboeken bevinden zich honderden, ja honderden, boeken waarin mensen en kinderen met een zwarte huidskleur voorkomen. Dit is een bijzondere collectie omdat zij ons een beeld geeft van hoe wij gedurende de 19e en 20e eeuw naar mensen met een donkere huidskleur keken. Juist in kinderboeken komen allerlei stereotyperingen naar voren. Vaak zeggen de titels al heel veel: "Het grote negerboek" (1932); "Pijpje Drop" (1933); "Een neger in het dorp" (1964); De neger die wit wilde zijn (1947). Maar vaak kunnen we aan de titel van een boek niet afleiden dat het gaat om stereotyperingen van mensen of kinderen met een donkere huidskleur. In De geschiedenis van Epaminondas (1920) gaat het wel degelijk over een zwart jongetje dat op zijn zachts gezegd 'niet superslim' is. Maar onder welke noemer breng je al deze kinderboeken, waarin zwarte personages een rol spelen, tezamen? De KB heeft gekozen voor de term 'negerverhalen'. Hieronder verstaat men niet-realistische verhalen waarin zwarte mensen vanuit een westerse visie in een min of meer gefantaseerde omgeving worden beschreven. De KB ging hiervoor te rade bij Felix de Rooy. De Rooy is filmmaker en beeldend kunstenaar. Geboren op de Antillen uit Surinaamse ouders. Hij baarde opzien met zijn indrukwekkende tentoonstelling "Wit over Zwart". In 2004 maakte hij als gastconservator van het Wereldmuseum in Rotterdam "De erfenis van de slavernij". De tentoonstelling veroozaakte woede en schaamte over de verschrikkingen die de slavernij met zich mee bracht.  Neger (Duitsland, ca. 1860) Het Amsterdams Historisch Museum (AHM) bezit een schilderij van August Grotegoed (1903-1938). Op het schilderij zien we een man met een donkere huidskleur. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw waren Surinamers populair als model op de Rijksacademie. De titel die dit schilderij meekreeg is "Portret van een neger". U zult als u goed zoekt in Nederlandse musea meer schilderijen met deze titel. Maar het Rijksmuseum in Amsterdam kocht in 2005 een schilderij van Jan Mostaert uit de periode 1520-1530. Op dit paneel zien we een portret van een zwarte man, voornaam afgebeeld. Zijn kleding wekt de indruk dat hij mogelijk een belangrijke positie aan Europese hoven zou kunnen hebben gespeeld. De titel van dit schilderij is "Portret van een Afrikaanse man". Carl Haarnack uit: Wat is een neger? (wordt vervolgd) |