Bibliotheca Surinamica noem ik mijn collectie van zeldzame en bijzondere boeken die te maken hebben met Suriname. Toen ik opgroeide in Amsterdam-West waren boeken geen vanzelfsprekende dingen die iedereen zomaar in de kast had staan. Voor informatie was er eigenlijk maar een plek waar we terecht konden: de Openbare Bibliotheek. Wie opzoek ging naar boeken over Suriname moest heel lang zoeken. Over Indonesie vond je er honderden boeken, rij na rij; over Suriname waren er misschien drie of vier boeken. Jarenlang heb ik met de gedachte rondgelopen dat er domweg geen boeken over Suriname bestonden.

Wie Surinamica verzamelt weet dat er heel veel boeken zijn maar dat ze uitermate moeilijk te vinden zijn. De boeken die in Suriname gedrukt zijn verschenen in een zeer kleine oplage. Ook de invloed van het tropische klimaat deed de boeken geen goed. Veel Suriname-boeken die in Nederland verschenen, hadden ook maar kleine oplagen en waren niet op het grote publiek gericht. Een andere, niet onbelangrijke verklaring waarom het zo lastig is Surinamica te vinden was dat veel belangrijke Surinamica niet in Nederland verschenen en ook niet door Nederlanders geschreven waren: bijvoorbeeld Maria Sybilla Merian, Stedman, Benoit, Bonaparte, Kappler en de vele publicaties van Duitse missionarissen om maar een paar voorbeelden te noemen.

De Suriname collectie van de Universiteits Bibliotheek van de UvA telt maar liefst 8000 titels (incl. tijdschriften en kranten e.d.). Het mooiste aan het verzamelgebied Suriname is dat je, ook na 25 jaar verzamelen, nog steeds boeken tegenkomt waarvan je het bestaan nooit had kunnen vermoeden. En nog steeds zijn er titels die je kent uit de bibliotheken maar die je nog nooit te koop hebt gezien. Outalissi van Lefroy, naar verluidt de eerste roman die in Suriname geschreven is, heb ik nooit ergens gezien. De Verandering der Surinaamsche Insecten van Maria Sybilla Merian kost inmiddels tonnen en is inmiddels buiten bereik. Er zijn nog zovele gaten in mijn collectie. Ik heb niet de illusie dat er ooit een complete Bibliotheca Surinamica zal onstaan. Maar we blijven door zoeken naar alle parels en pareltjes die ergens in stoffige boekenkasten verscholen liggen.

Hier onder heb ik een absoluut willekeurige selectie van, naar mijn idee, bijzondere Surinamica gemaakt: romans, naslagwerken, almanakken, bijbels of fotoboeken. Geschreven in het Nederlands, Engels, Duits, Frans, Italiaans, Zweeds, Sranan Tongo of Spaans. Er zitten boeken bij die me aan de rand van het fallissement hebben gebracht maar er zitten ook titels bij die fl. 5,-- hebben gekost. Dat wil niet betekenen dat ze daarom minder zeldzaam of dierbaar zijn. Dierbaar zijn ze me allemaal. Ik ben altijd benieuwd naar reacties, suggesties of collecties van andere verzamelaars.
Mail gerust: surinamica@gmail.com

Carl Haarnack






Nieuwe aanwinsten




Christoph von Schmid(?) - Moeders album. Een zestal oorspronkelije verhalen voor de jeugd. Door den schrijver van 'God is liefde'. Met gekleurde platen. - Amsterdam, J.C. Spijker, Az., 1850. Contemporain halflinnen. (4), 108 p. Met 6 handgekleurde litho's. 1e druk. Zes opbouwende verhalen waaronder 'De boschneger' en 'De schipbreukelingen'. In het tweede verhaal wordt een voortvluchtige slaaf in Suriname door twee kinderen gered. Ook in het vierde verhaal speelt een zwarte jongen een heldhaftige hoofdrol. Mooie illustraties!




Bernhard M. Peters. Eine besonders merkwürdige Reise von Amsterdam nach Surinam, und von da zurück nach Bremen, in den Jahren 1783 und 1784. Bremen, 1788. (wobei die Reisen und Lebensgeschichte John Thomsons, eines Engländers, seines vertrauten Freundes und Reisegefährten auf der See)
Een klein onogenlijk boekje is het. Recentelijk kocht ik dit bij een antiquariaat in Zurich. Lang leve het internet. Van dit boekje is alleen 1 exemplaar mij bekend. Dat ligt in de universiteitsbibliotheek in Berlijn.



STEDMAN, John Gabriel. Title: Viaggio al Surinam e nell'interno della Guiana.. Milano, Giambattista Sonzogno, 1818. 4 delen. 12mo. gelithographed portret van Stedman en 16 gegraveerde platen met de hand gekleurd en kaart van Guiana)

(maart 2009; Trento, Italië)






Middleton, David. Voyagie na West- Indien, gedaan door David Middleton, met ...M. Geare, in 't Jaar 1601. Mitsgaders de Scheeps-Togt van G. Weymouth gedaan in 't Jaar 1602... Leyden: P. vander Aa, 1706. 11., 18(3) p., Ipl. 8. (In: P. van- der Aa, Zee en Land Reysen. 1707. v. 22.) (maart 2009; veilinghuis Hondius)



De aarde en hare bewoners, volgens de nieuwste ontdekkingen : een werk ter bevordering der kennis van landen en volken en van derzelver voortbrengsels en handel / naar het Hoogduitsch van E.A.W. von Zimmermann. Eberhardt August Wilhelm von Zimmermann (1743-1815). François Bohn: Haarlem, 1817. Het betreft hier deel 2: West Indie deszelfs bewoners en voortbrengsels. Zeer interessante verhandeling over alle eilanden van het Caraibisch gebied maar ook veel over Suriname. O.a. hoofdstuk over Stedmans Joanna. Ook over de indianen, slaven, en Europese bevolking van het gebied. (Vert. van: Die Erde und ihre Bewohner nach den neuesten Entdeckungen : 1810-1814) (maart 2009; Antiquariaat Feniks, Amsterdam)



Wullschlägel, H.R. Deutsch-Negerenglisches Wörterbuch. Nebst einem Anhang, Negerenglische Sprüchwörter enthaltend. Löbau, J.U. Duroldt, 1856, X,340p., contemporaine band met rugvignet.




Swaving's reizen en lotgevallen. door hem zelven beschreven. Justus Gerardus Swaving. Dordrecht, Blussé en Van Braam, 1827. Eerste deel: XX, XII, 314 p.; Tweede en laatste deel: XX, 456 p.
Dit is in meerdere opzichten een bijzonder boek. Het ziet er van buiten niet fraai uit maar binnen wacht een wereld vol van vroeg 19e eeuws leven, vooral interessant waar het zijn avonturen in De West betreft. Michiel van Kempen schrijft in zijn proefschrift: "Eduard Gerdes schijnt niet ver bezijden de waarheid gezeten te hebben als hij schetst hoe aan het einde van de 17de eeuw de figuur Julius, die nooit heeft willen deugen en tenslotte een zware misdaad begaat, toch nog als hardvochtig blankofficier in Suriname terecht kan. In zijn autobiografische Swaving's reizen en lotgevallen (1827) bevestigt Justus Gerardus Swaving deze topos van de herrijzenis in de West van Europese schelmen, een renaissance die haar ware aard liet zien als de drank in de man was."
(Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur. Deel 3. De geschreven literatuur van 1596 tot 1923).


Maar ook Swavings beschrijvingen van zijn leven in Amsterdam en Haarlem zijn bijzonder interessant. Onderstaande willen we u in elk geval niet onthouden:
"In Haarlem vernam ik met niet weinig genoegen, dat ik hier in het hartje van de kermis was aangekomen, en dat de redoute juist begonnen was. In plaats van dus in mijn logement tegen mijn grillig gesternte te blijven zitten morren, wilde ik beproeven, om mijne gegronde droefgeestigheid al dansende te verzetten, en stapte luchtig en vrolijk de fraai verlichte, en met Haarlems schoonen opgevulde danszaal binnen, weinig vermoedende, dat deze toevallige en potsige inval de aanleidende oorzaak zoude zijn van mijne wonderbaarlijke verheffing uit den wanhopigsten en beklagelijksten toestand, tot den hoogsten trap van huishoudelijk geluk, rijkdom en grootheid. Het eerste voorwerp, hetwelk hier mijn oog tot zich trok, en mij van stonden aan eene voor mij nimmer te voren gekende gewaarwording inboezemde, was eene jeugdige, beelderig gemaakte, Mulattin, en naauwelijks hadden onze ogen elkander voor het eerst ontmoet, of het scheen als of wij beiden tegelijk, als door eenen sympatetischen schok, werden aangegrepen, althans wij verloren elkander geen ogenblijk meer uit het gezigt, en de uitkomst deed zien dat wij beiden tegelijk op den plotselingen inval gekomen waren van voor elkander geboren te zijn."